Szczegóły atrakcji turystycznej
Kategoria: Dziedzictwo kulturowe

Zabytkowy układ urbanistyczny Toszka


Toszek, obecnie jedno z najmniejszych miast województwa śląskiego, już w czasach średniowiecznych odgrywał ważną rolę w tej części Piastowego dziedzictwa: był zarówno siedzibą kasztelani, jak i ośrodkiem miejskim na szlaku handlowym. Do dziś zachował się średniowieczny układ urbanistyczny centrum Toszka, z położonym centralnie, czworobocznym Rynkiem, oraz siecią wychodzących z niego ulic. Zabudowa śródmieścia pochodzi przeważnie z XIX i XX wieku.

Historia miasta

Toszek to liczące poniżej 4 tysięcy mieszkańców miasteczko, położone na zachód od Tarnowskich Gór, tuż przy granicy województwa śląskiego z województwem opolskim. Miasto zalicza się do najstarszych ośrodków władzy książęcej na Śląsku – już w pierwszych wiekach polskiej państwowości na toszeckim wzgórzu stanęła warownia, z czasem rozbudowana do rozmiarów pokaźnego zamku, w którym znajdowała się siedziba kasztelana. Po książętach śląskich w zamku rezydowali przedstawiciele możnych rodów, m.in. Redernów, Collonów czy, ostatnich na liście, Gaschinów. W cieniu zamku rozwijało się miasto. Zabudowało ono wschodnie stoki wzgórza zamkowego i już w XIII stuleciu cieszyło się z posiadania praw miejskich. W pierwszych dziesięciolecia XIX wieku tragiczne pożary strawiły zarówno zamek, jak i miasto. Miasto się odbudowało, zamek nie wrócił już do dawnej świetności. Mimo tych kataklizmów Toszek zachował średniowieczne założenie. Centrum zabytkowego układu urbanistycznego Toszka stanowi czworoboczny rynek o wymiarach 100 na 60 m; z narożników tego placu wybiegają albo dwie, albo jedna ulica. Ważną rolę pełniła ulica Zamkowa, łącząca mieszczan z rezydującym w zamku panem. Zabudowa pierzei rynkowych pochodzi z XIX i XX wieku – przeważają w niej dwukondygnacyjne kamienice. Warto zwrócić uwagę na stojącą pośrodku placu figurę św. Jana Nepomucena – pochodzi z 1725 roku. Przy wschodniej pierzei wznosi się klasycystyczny ratusz z roku 1836. Niezwykle interesującą budowlą jest, znajdujący się pomiędzy Rynkiem a zamkiem, barokowy kościół parafialny. Toszecki rynek otrzymał w 2007 roku główną nagrodę w konkursie na Najlepszą Przestrzeń Publiczną Województwa Śląskiego, organizowanym corocznie przez Marszałka Województwa Śląskiego.

Lokalizacja
Toszek
Toszek
Aglomeracja Górnośląska, Śląsk
w mieście, w centrum miasta
Informacje ogólne
: zabytkowa zabudowa/układ urbanistyczny
Ceny i udogodnienia
: nie dotyczy
Dostępność
: cały rok
Atrakcje
Trasy
Galerie

Zobacz też wirtualne wycieczki

Pliki dźwiękowe
1180
/Media/Default\.MainStorage/Poi/wqxdlvog.pfi\1180.mp3

W pobliżu
Toszek
Kościół pod wezwaniem św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Toszku postawiono w XV wieku, ale jego obecny wygląd jest efektem przebudowy dokonanej na początku wieku XVIII. Co ciekawe, zbudowano go na gruzach wcześniejszej świątyni, wzniesionej być może już w XII stuleciu. Budynek jest utrzymany w stylu barokowym, podobnie jak wystrój wnętrza. Uwagę zwracają bogato zdobione ołtarze i ładna ambona. W kościele wisi cudowny wizerunek Matki Bożej Toszeckiej.
Toszek
Zamek w Toszku pierwotnie, w czasach piastowskich, był budowlą drewniano-ziemną. Nie znamy dokładnie jej początków, choć przypuszczalnie sięgają X lub XI w. Panujący tu w wieku XV książę Przemysław wzniósł budowlę murowaną, zaś z końcem XVI w. powstała tu renesansowa rezydencja. Zamek, który spłonął w 1811 roku, częściowo odbudowano w latach 60-tych wieku XX. Budowla stanowi dziś siedzibę Centrum Kultury „Zamek w Toszku”.
Wiśnicze
Kaplica pod wezwaniem Matki Bożej Bolesnej w Goju uważana jest powszechnie za jedną z najpiękniejszych polnych kaplic na Górnym Śląsku. Pierwsza taka budowla stanęła w Goju już w pierwszej połowie XVII wieku; obecna jest o sto lat późniejsza. Wielką czcią cieszy się obraz Matki Bożej Bolesnej, do którego od wieków pielgrzymują wierni z wielu okolicznych miejscowości. Według tradycji Goj miał być kiedyś miejscem kultu pogańskiego.
Zacharzowice
Kościół pod wezwaniem św. Wawrzyńca w Zacharzowicach, jeden z elementów Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego, został zbudowany około 1570 roku i przetrwał – mimo wielu remontów - do dnia dzisiejszego w stanie niewiele różniącym się od pierwotnego. Drewniany budynek ma nieduże rozmiary, jest konstrukcji zrębowej, ze ścianami i dachem obitymi gontem. We wnętrzu zachowało się kilka zabytków barokowych z XVII i XVIII wieku. Elementy cennego, późnogotyckiego tryptyku ołtarzowego skradziono w 1997 roku.
Paczyna
Dzwonnica w Paczynie przypomina o starym kościele pod wezwaniem św. Marcina, który stał nieopodal do początku lat 30. ubiegłego wieku. Wtedy zastąpiono go okazałą, murowaną budowlą. Niewysoką dzwonnicę postawiono w XVII wieku (dokumenty wspominają o jej istnieniu w 1679 roku), w konstrukcji słupowej. Wieńczy ją charakterystyczna izbica, którą, podobnie jak ściany, oszalowano deskami. Dach jest namiotowy, chroniony gontami.
Świbie
Jednym z zabytków Świbia w gminie Wielowieś w powiecie gliwickim jest dwór pochodzący z przełomu XVIII i XIX w. Murowana budowla, stanowiąca pierwotnie obiekt parterowy, w wyniku kolejnych przebudów i dokładania kolejnych pięter uzyskała na początku XX stulecia obecny kształt rezydencji trójkondygnacyjnej. W historii dworu zmienił się także jego styl - z klasycyzmu na neogotyk. Obecnie budynek ten, zachowany w nienajlepszym stanie, stanowi własność prywatną i można obejrzeć go jedynie z zewnątrz.
zobacz więcej
Szlak Kulinarny Śląskie Smaki
Zabrze
Szyb Maciej to zespół obiektów dawnej Kopalni Węgla Kamiennego „Concordia" położony w dzielnicy Zabrza – Maciejowie. Ara... więcej>>
Rybnik
Obiekt, dysponujący eleganckim i przestronnym wnętrzem z letnim patio, położony jest w uroczym miejscu nad Zalewem Rybni... więcej>>
Jankowice
Restauracja Hotelu Spa LASKOWO *** słynie z doskonałej kuchni polskiej, w jej tradycyjnej jak i nowatorskiej odsłonie. K... więcej>>