Статьи
Дата добавления: 23 апреля 2019
Edward Wieczorek

Judaika Jury


Naturalny krajobraz Jury Krakowsko-Częstochowskiej tworzą malownicze wapienne skały, wzgórza porośnięte lasem i rozległe przestrzenie pól. Na – stworzony przez człowieka – krajobraz kulturowy tego pogranicza małopolsko-śląskiego (a niegdyś: polsko-czeskiego) składają się ruiny zamków, strażnic obronnych, pałace, dwory, zabytkowe kościoły i zachowane przykłady zabudowy wiejskiej.
Kulturowy krajobraz tego terenu do II wojny światowej tworzyli też Żydzi, ze swoim językiem, obyczajami, synagogami i kirkutami.
Dziś pozostały po nich jedynie materialne ślady ich życia w postaci zaniedbanych kirkutów (cmentarzy), synagog i ich ruin. Te ostatnie, często odbudowane ze zniszczeń II wojny światowej, pełnią już zupełnie inne funkcje.

Macewa z amonitem (Zawiercie-Kromołów)

Kromołów – dzisiejsza dzielnica Zawiercia – leżący przy drodze krajowej nr 78, był niegdyś samodzielnym, dobrze prosperującym miasteczkiem. Prawa miejskie utracił w 1870 r., zaś po stu latach (1977) został włączony do Zawiercia.
Pierwsi Żydzi osiedlili się w Kromołowie prawdopodobnie w XVI w., a w XVIII w. posiadali już własną synagogę i kirkut. Pod koniec XIX w. co trzeci mieszkaniec Kromołowa był Żydem.
Podczas II wojny światowej Niemcy już w 1939 r. spalili kromołowską synagogę. W kolejnych latach miejscowi Żydzi zostali przeniesieni do getta w Zawierciu, a następnie zamordowani w obozie zagłady Auschwitz-Birkenau.
Obecnie jedynym śladem ich obecności w Kromołowie jest 2-hektarowy kirkut przy ul. Piaskowej. Powstał on w XVIII w. Zachowało się na nim prawie 1000 nagrobków. Kirkut jest otoczony murem, zachował się także zniszczony dom przedpogrzebowy.

Zawiercie - Kromołów, dom przedpogrzebowy na kirkucie, foto Edward Wieczorek

Zawiercie - Kromołów, fragment kirkutu, foto Edward Wieczorek

Najstarsze nagrobki pochodzą z XVIII w. Większość z nich ma kształt typowej macewy z bogatą symboliką, charakterystyczną dla Żydów galicyjskich czy z Kongresówki, np. złożone do błogosławieństwa dłonie, korony, zwierzęta, będące synonimami imion, księgi, świece, złamane drzewa życia i inne. Spotkać na nich można inskrypcje w języku hebrajskim, jidysz i polskim.


Виртуальные экскурсии
Поиск событий