10 najpiękniejszych i najstarszych lasów województwa śląskiego

Lasy są miejscem, w którym można, jak nigdzie indziej odpocząć, zrelaksować się, naładować akumulatory. Są wspaniałe o każdej porze roku i o każdej porze roku dostarczają nam innych doznań. Wiosną, gdy przyroda budzi się do życia, rozbrzmiewają radosnym śpiewem ptaków, jesienią - zachwycają mnogością kolorów, latem - kuszą swym cieniem, a zimą - baśniowym wyglądem. W Śląskim mamy wiele terenów leśnych. Lasy zajmują około 33% powierzchni województwa śląskiego, co jest wartością większą niż dla całego kraju (30,5%).

Rezerwat przyrody Segiet - Las Segiecki

W 2017 roku Las Segiecki, chroniony w formie rezerwatu, wpisany został wraz z innymi pobliskimi obiektami jak np. Kopalnia Srebra czy Sztolnia Czarnego Pstrąga na listę UNESCO. To jedno z piękniejszych przyrodniczych miejsc leżących na terenie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Konkretnie zaś na pograniczu miasta Bytom i Tarnowskie Góry - na wzniesieniu zwanym Suchą Górą z najwyższym punktem - Srebrną Górą.

Teren ten był od lat eksplorowany przez człowieka, stąd liczne ślady jego działalności w postaci wyrobisk czy zapadlisk. W jego sąsiedztwie ciągnie się dawny kamieniołom dolomitu - Blachówka. Ochroną w formie częściowego rezerwatu objęto tu las bukowy z wyniosłymi drzewami, których wiek sięga nieraz nawet 150 lat. Dzięki nim krajobraz przypomina baśniowe ilustracje okraszone śpiewem ptaków i szumem liści. Najlepiej zwiedzać go poruszając się wytyczoną ścieżką dydaktyczną “Las Segiecki”. To świetne miejsce na pieszą lub rowerową wycieczkę. 

Las Murckowski w Katowicach

Las Murckowski objęty został ochroną w postaci rezerwatu przyrody. Co ciekawe obszar ten uznać można także za kolebkę górnictwa węgla kamiennego w naszym regionie (choć wcześniej praktykowane tu działalności związane były z drewnem - smolarstwo, wytwarzanie węgla drzewnego). To doskonały przykład na współistnienie tych dwóch światów - świata przyrody i świata przemysłu na Górnym Śląsku.  

Jest to rezerwat typu leśnego, który swoją powierzchnią obejmuje dzielnicę Katowic - Murcki, od której rezerwat wziął swoją nazwę. Charakteryzuje się bardzo ciekawą i zróżnicowaną rzeźbą terenu oraz naturalnym starodrzewiem, który ma nam wszystkim przypominać o funkcjonującej tu niegdyś Puszczy Śląskiej. Dzieli się na dwie części - starszą i nowszą, która “pojawiła się” w wyniku powiększenia rezerwatu ponad 30 lat później. W Rezerwacie Las Murckowski znajduje się najwyższe wzniesienie w Katowicach - to Wzgórze Wandy. Teren rezerwatu Las Murckowski jest udostępniony dla ruchu pieszego i rowerowego wyłącznie na wytyczonej trasie spacerowej. Kompleks Lasów Murckowskich można jednak poznawać szerzej dzięki sieci znakowanych szlaków turystycznych – pieszych i rowerowych. Przez Lasy Murckowskie biegnie czarny szlak rowerowy nr 101 Katowice-Lędziny.

Las Zagórski 

Znajduje się w Sosnowcu i jest pozostałością prastarej Puszczy Pakosznica. Ma ponad 420 ha powierzchni, co czyni go zielonymi płucami Sosnowca. Kompleks ten ciągnie się na terenie sosnowieckich dzielnic Zagórze oraz Kazimierz Górniczy.

Las skrywa bunkry z czasów II Wojny Światowej, dostrzec tu można także ślady po dawnej działalności wydobywczej - kopalnianej. Rozległy Las Zagórski jest idealnym miejscem na spacer, ale też spodoba się miłośnikom rowerów. Wytyczono tu ciekawy Szlak Rowerowy Szlak Zagórski. W tej części (tzn. w dzielnicy Zagórze) las przechodzi płynnie w Park Kępa, w którym znajduje się między innymi plac zabaw oraz tężnia solankowa.

Po drugiej stronie drogi, tuż przy dzielnicy Czarne Morze ciągnie się uroczy Park Miejski im. Jacka Kuronia, w którym znajdują się jeziorka, Mini Zoo i tężnia solankowa.

Lasy Pszczyńskie

Lasy Pszczyńskie należą do najcenniejszych kompleksów leśnych województwa śląskiego. Rozległe drzewostany, liczne ścieżki spacerowe i bogata fauna sprawiają, że jest to idealne miejsce na aktywny wypoczynek o każdej porze roku. W pobliżu miasta Pszczyna można odnaleźć ciszę, podziwiać malownicze krajobrazy oraz obserwować dzikie zwierzęta w ich naturalnym środowisku.

Lasy Pszczyńskie słyną z bogatej flory i fauny. Występują tu m.in. sosna, dąb, buk, brzoza i świerk, a runo leśne tworzą borówki, paprocie, konwalie oraz liczne gatunki mchów. Wśród zwierząt można spotkać jelenie, sarny, dziki, lisy i bobry. Szczególną dumą regionu jest populacja żubrów europejskich związana z okolicami Pszczyny. Bogactwo świata ptaków reprezentują m.in. dzięcioły, sowy, myszołowy i czaple. Tak duża różnorodność sprawia, że Lasy Pszczyńskie należą do najcenniejszych przyrodniczo obszarów województwa śląskiego.

Historia Lasów Pszczyńskich sięga czasów książąt pszczyńskich, którzy dbali o zachowanie tutejszych terenów łowieckich. Dzięki wielowiekowej ochronie do dziś przetrwały tu cenne siedliska przyrodnicze. Charakterystycznym symbolem regionu jest żubr europejski, którego można spotkać w rezerwacie przyrody „Żubrowisko” w Jankowicach k. Pszczyny, a  także w Pokazowej Zagrodzie Żubrów w Parku Pszczyńskim.

Spacerując po Lasach Pszczyńskich, warto skorzystać z licznych tras pieszych i rowerowych. Wśród wysokich sosen i dębów znajdują się miejsca odpoczynku, punkty widokowe oraz ścieżki edukacyjne przybliżające lokalną przyrodę. Na terenie Lasów Pszczyńskich znajduje się zabytkowy pałacyk myśliwski książąt pszczyńskich – Promnice. Książęta pszczyńscy znani byli z zamiłowania do polowań, więc często gościli w Promnicach. Obecnie pałac jest jednym z obiektów Muzeum Zamkowego w Pszczynie.

Rezerwat przyrody Barania Góra

Rezerwat Przyrody Barania Góra chroni jedne z najcenniejszych fragmentów lasów Beskidu Śląskiego. Położony na stokach Baraniej Góry, obejmuje obszary źródliskowe Wisły oraz rozległe lasy świerkowe. To miejsce zachwyca dzikim charakterem, malowniczymi potokami i bogactwem przyrody. Obszar ten stanowi również ostoję wielu zwierząt, w tym rzadkich gatunków ptaków drapieżnych.

Największą atrakcją rezerwatu są źródła Wisły – Czarnej i Białej Wisełki – które łączą się, dając początek najdłuższej rzece Polski. Liczne szlaki turystyczne prowadzą przez najpiękniejsze zakątki Baraniej Góry, umożliwiając aktywny wypoczynek i podziwianie beskidzkich krajobrazów. Sam rezerwat udostępniony jest do zwiedzania tylko po wyznaczonych szlakach.

Na szczyt Baraniej Góry (drugi pod względem wysokości szczyt Beskidu Śląskiego, liczący 1220 m n.p.m.) prowadzi kilka znakowanych szlaków pieszych. Najpopularniejszy jest szlak z Wisły Czarne przez Przysłop i schronisko PTTK na Przysłopie pod Baranią Górą. Chętnie wybierane są również trasy z Wisły Czarne Doliną Białej Wisełki oraz z Węgierskiej Górki przez Magurkę Wiślańską. Wszystkie oferują piękne górskie widoki.

Lasy Rudzkie

Lasy Rudzkie to rozległy kompleks leśny położony pomiędzy Rybnikiem, Raciborzem i Kędzierzynem-Koźlem. Zachwycają obecnością borów sosnowych, stawów i podmokłych łąk, tworząc jeden z najcenniejszych przyrodniczo obszarów województwa śląskiego. Liczne szlaki piesze i rowerowe – w tym Pętla Rowerowa Lasy Rudzkie - sprawiają, że jest to doskonałe miejsce na aktywny wypoczynek oraz obserwację przyrody.

W lasach występują sarny, jelenie, dziki i wiele gatunków ptaków wodnych związanych z pobliskimi zbiornikami. Szczególną wartość mają starodrzewy oraz cenne siedliska chronione w obrębie Parku Krajobrazowego „Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich”. Miłośnicy historii odnajdą tu także ślady dawnej działalności cystersów, którzy przez wieki kształtowali tutejszy krajobraz. Warto odwiedzić Pocysterski Zespół Klasztorno-Pałacowy w Rudach oraz przylegający do niego park. Nieopodal znajduje się także Zabytkowa Stacja Kolei Wąskotorowej w Rudach, która kursuje tarasach: Rudy – Rybnik Stodoły – Rudy oraz Rudy – Stanica – Rudy.

Lasy Lublinieckie

Lasy Lublinieckie tworzą jeden z największych i najcenniejszych kompleksów leśnych województwa śląskiego. Rozciągają się w okolicach Lublińca (na południe od Lublińca) i charakteryzują się rozległymi borami sosnowymi. Dominującym gatunkiem drzew jest sosna zwyczajna, której towarzyszą brzozy, dęby i świerki. Czyste rzeki i stawy stanowią siedlisko ptactwa wodnego.

Lasy Lublinieckie oferują dobrze rozwiniętą sieć szlaków turystycznych i ścieżek edukacyjnych. Wędrówka pośród pachnących sosen pozwala odpocząć od miejskiego zgiełku i poznać przyrodnicze bogactwo regionu, a spływy kajakowe rzeką Mała Panew dostarczają niezapomnianych wrażeń. Na rzece Mała Panew działają firmy kajakowe i wypożyczalnie kajaków. W Lublińcu znajduje się Muzeum Pro Memoria Edith Stein. Placówka mieści się na piętrze domu Courantów – dziadków Edith Stein, świętej Kościoła katolickiego, patronki Lublińca. Inną pobliską miejscowością jest Koszęcin, z okazałym XIX w. pałacem i parkiem udostępnionym do zwiedzania. Pałac jest siedzibą Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk” im. Stanisława Hadyny, który od lat koncertuje po całym świecie rozsławiając polską kulturę i dziedzictwo narodowe.

Park Krajobrazowy „Lasy nad Górną Liswartą”

Niezwykle cennym przyrodniczo kompleksem jest Park Krajobrazowy „Lasy nad Górną Liswartą” z rozległymi borami sosnowymi, malowniczą doliną rzeki Liswarty oraz licznymi łąkami i torfowiskami. Tworzą one wyjątkowy krajobraz sprzyjający wypoczynkowi i aktywnej turystyce.

Na tym terenie występują cenne siedliska roślinne oraz bogata fauna, w tym bobry, wydry, kormorany czy bociany czarne. Czyste wody Liswarty stanowią ważne miejsce życia ryb i płazów, a okoliczne lasy zachwycają różnorodnością grzybów sprzyjając grzybobraniom. Obszar parku krajobrazowego mieści 5 rezerwatów przyrody w tym znajdujący się na Szlaku Przyrody Województwa Śląskiego rezerwat „Cisy nad Liswartą”, w którym można zobaczyć chronionego cisa pospolitego. W granicach Parku i jego otuliny znajduje się około 85 pomników przyrody, w tym Stanowisko różanecznika (w okolicach Kochanowic). Niewystępującego w Polsce różanecznika (rododendrona) z Ameryki Północnej sprowadził hrabia von Ballestrem, zakłądając matecznik, z którego pozyskiwano okazy do parku pałacowego w pobliskich Kochcicach. Najlepiej w to miejsce wybrać się, kiedy kwitnie krzew, czyli na przełom maja i czerwca. Najpiękniejszy widok rozpościera się ze specjalnej platformy widokowej, do której dochodzi się ścieżką przyrodniczo-dydaktyczną „Na Brzozę” z Lubocka.

Park Krajobrazowy „Lasy nad Górną Liswartą” oferuje liczne możliwości rekreacji: piesze wędrówki, wycieczki rowerowe (Liswarciański Szlak Rowerowy), spływy kajakowe (szlak kajakowy Listwarty) i obserwacje przyrodnicze. Spokojna atmosfera oraz piękno krajobrazu sprawiają, że jest to doskonały kierunek dla osób poszukujących kontaktu z naturą z dala od miejskiego zgiełku.

Ochrona tego obszaru pozwala zachować jego unikatowe walory dla przyszłych pokoleń.

Las bukowy w Sokolich Górach

Bukowy las porastający Sokole Góry należy do najpiękniejszych zakątków Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Wysmukłe buki tworzą tu malownicze sklepienie, które o każdej porze roku zachwyca odmienną paletą barw. Wiosną runo leśne rozświetlają kwitnące rośliny, latem panuje przyjemny chłód, a jesienią zbocza mienią się złotem i czerwienią liści.

Urozmaicona rzeźba terenu, wapienne podłoże oraz naturalny charakter lasu sprawiają, że Sokole Góry stanowią jedną z najcenniejszych ostoi przyrody Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Większość obszaru Sokolich Gór obejmuje rezerwat przyrody, po którym można się poruszać jedynie wyznaczoną ścieżką dydaktyczną.

Wyjątkowy mikroklimat oraz wapienne podłoże sprzyjają występowaniu wielu cennych gatunków roślin i zwierząt. Bukowy las w Sokolich Górach wyróżnia się dużą różnorodnością biologiczną. Dominują tu dorodne buki, którym towarzyszą jawory, lipy i graby. Wiosną runo leśne pokrywają zawilce, przylaszczki i inne rośliny typowe dla żyznych lasów liściastych. W licznych jaskiniach i szczelinach wapiennych schronienie znajdują nietoperze. Jaskinie Wszystkich Świętych i Olsztyńska tworzą jeden z największych systemów podziemnych Jury Krakowsko-Częstochowskiej, niestety nie są dostępne do zwiedzania. Bogata niegdyś szata naciekowa jaskiń uległa niestety zniszczeniu w wyniku działania nieczynnej już kopalni kalcytu.

Obszar Sokole Góry jest znanym amatorom jurajskich wędrówek skupiskiem wzniesień, znajdujące się nieopodal podczęstochowskiego Olsztyna. Lesiste masywy z urokliwymi wapiennymi skałkami oraz licznymi osobliwościami przyrodniczymi, stanowią jeden z największych rezerwatów przyrody na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Przez obszar Sokolich Gór przebiegają liczne trasy i szlaki turystyczne w tym pieszy Szlak Orlich Gniazd. Gęsta sieć szlaków (w tym Dróżki Św. Idziego, czy żółty Szlak Olsztyński), prowadzi przez najpiękniejsze fragmenty Sokolich Gór, oferując wspaniałe widoki n a jurajskie ostańce i doliny. W okolicach Sokolich Gór znajdują się: Góra Biakło, zwana Jurajskim Giewontem, malownicze Góry Towarne i Zamek Olsztyn, który w podziemiach kryje jaskinię udostępnioną do zwiedzania.

Dolina Wiercicy

Dolina Wiercicy należy do najbardziej malowniczych zakątków Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Rozciąga się w okolicach Złotego Potoku i Janowa, zachwycając krystalicznie czystą rzeką, malowniczymi źródłami oraz wapiennymi ostańcami. Wyjątkowy krajobraz doliny tworzą strome, porośnięte buczyną zbocza, liczne wywierzyska krasowe i urokliwe stawy, które od wieków stanowią ostoję wielu gatunków roślin i zwierząt.

Szczególną wartość przyrodniczą mają tutejsze lasy bukowe, bory sosnowe oraz zbiorowiska łęgowe rozwijające się wzdłuż rzeki. W czystych wodach rzeki Wiercicy występują cenne gatunki ryb tj. pstrąg potokowy, a ich obecność świadczy o bardzo dobrej jakości środowiska wodnego. Okoliczne skały i jaskinie stanowią z kolei schronienie dla licznych gatunków ptaków oraz nietoperzy. W Dolinie Wiercicy wśród roślin można napotkać także czosnek niedźwiedzi, lilię złotogłów czy żywiec dziewięciolistny.

Najcenniejsze fragmenty doliny objęto ochroną rezerwatową, tworząc „Rezerwat Parkowe”, którego największymi atrakcjami są malownicze źródła rzeki Wiercicy, wapienne ostańce skalne – zwłaszcza Brama Twardowskiego i Diabelskie Mosty – a także jaskinie, wśród których wyróżnia się Jaskinia Niedźwiedzia. Urok rezerwatu podkreślają leśne szlaki piesze i rowerowe prowadzące przez jedną z najpiękniejszych części Doliny Wiercicy.

Dolina Wiercicy pozostaje miejscem, w którym można podziwiać harmonię dzikiej przyrody i tradycyjnego krajobrazu kulturowego, co czyni ją jednym z najcenniejszych obszarów przyrodniczych południowej Polski.

Na obszarze Doliny Wiercicy znajduje się miejscowość Złoty Potok, w którym koniecznie należy odwiedzić kompleks parkowo-pałacowy z pałacem Raczyńskich i dworkiem Krasińskich, a na posiłek zatrzymać się w pobliskiej pstrągarni – Pstrąg Złotopotocki znajduje się na krajowej Liście Produktów Tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Co roku, w sierpniu organizowane jest wydarzenie pt. „Święto Pstrąga”, czyli plenerowa impreza o charakterze kulturalno-kulinarnym. Impreza celebruje tradycję hodowli ryb zapoczątkowaną w XIX wieku przez hrabiego Edwarda Raczyńskiego, twórcy pierwszej i największej pstrągarni w Europie kontynentalnej.