SZCZEGÓŁY ATRAKCJI TURYSTYCZNEJ

Kategoria: Dziedzictwo kulturowe
Rynek w Jaworznie

   Historia rynku w jego obecnym kształcie sięga prawdopodobnie roku 1825, chociaż na początku istnienia osady (przełom XIII i XIV wieku) wyznaczono centralny plac skupiający życie gospodarcze i społeczne. Od zawsze wyróżniał się swoim nieregularnym, nietypowym, bo trójkątnym, kształtem. Tak jak współcześnie, centralnym punktem rynku był kościół. Pierwszy, drewniany, powstał w latach 1330 – 1340. Dopiero w pierwszej połowie XVI wieku zastąpił go kościół murowany. Przełomowy dla serca miasta moment nastąpił w okresie zaborów. Niemal 200 lat temu ówczesny senator Rzeczypospolitej Krakowskiej – Feliks Radwański (1756 – 1826) zainicjował stworzenie planu zagospodarowania przestrzeni pomiędzy kościołem a tzw. dworem. Realizacja projektu trwała jednak całe lata, napotykając wiele trudności. Największą z nich był ogromny pożar w 1874 roku, który pochłonął przeważającą część zabudowy miasta. Panująca wówczas bieda zmusiła mieszkańców do sprzedaży gruntów – głównymi nabywcami byli Żydzi. Po 1875 roku uchwalono decyzję o zastąpieniu budownictwa drewnianego murowanym, wyznaczając tym samym obecny rozkład zabudowy rynku. Plac szybko stał się sercem miasta, wokół którego powstawały liczne domy handlowo-usługowe. Wiele z kamienic może poszczycić się bogatą historią, zwłaszcza te należące niegdyś do społeczności żydowskiej, m.in. dawny budynek apteki i drukarnii Abrahama Silberberga w górnej części rynku. W okolicach rynku, przy ulicy Słowackiego mieścił się również szynk „Uciecha” (później bar „Jaworznianka”) należący do Adolfa Aschnowitza. Najbardziej okazały budynek stał w pobliżu dzisiejszego Muzeum Miasta Jaworzna. Była to posiadłość Chaima Neufelda, charakteryzująca się bogato zdobioną fasadą. W późniejszym okresie pełnił funkcję szpitala, a po wojnie komendy Milicji Obywatelskiej. Wciąż można także dostrzec piwniczki, w których handlowano głównie owocami, warzywami i rybami. Tradycyjnie na rynku odbywały się również jarmarki, targi, wiece, zloty, a później pochody pierwszomajowe. Pod koniec XX wieku zaczął jednak tracić na znaczeniu, ze względu na słabnącą atrakcyjność i duże natężenie ruchu pojazdów (w drugiej połowie XX w. na rynku znajdował się przystanek PKS, a przed modernizacją przebiegała przez niego droga krajowa 79). Także nawierzchnia pokrywająca rynek ulegała zmianom. W XIX wieku wykorzystano do tego celu miejscowy kamień wapienny, w dwudziestoleciu międzywojennym – trotuary, w PRL nawierzchnię granitową, a później kamienną kostkę brukową.


    Obecnie przestrzeń rynku wyznaczają z jednej strony Kolegiata św. Wojciecha i św. Katarzyny z monumentalnym trójkątnym witrażem, a z drugiej nowoczesny budynek Miejskiej Biblioteki Publicznej. W celu unowocześnienia i podniesienia atrakcyjności rynku w 2007 roku prezydent miasta powołał Zespół ds. Przebudowy Rynku i jego okolic. Koncepcję urbanistyczną powierzono Pracowni Architektonicznej NOVA S.A. w Gliwicach pod kierunkiem dr Stanisława Lessaera. Powstał projekt „Rynek Od Nowa”, który uwzględnił również przebudowę otaczających rynek ulic oraz modernizację Centrum i Śródmieścia. Prace remontowe na płycie rynku rozpoczęły się w grudniu 2012 roku. Poważną zmianą było zamknięcie rynku dla ogólnego ruchu, a także zmiana nawierzchni, budowa fontann i skweru, instalacja oświetlenia, nagłośnienia i tablicy multimedialnej. 18 kwietnia 2013 roku jaworzniccy pierwszoklasiści i harcerze wraz z prezydentem Pawłem Silbertem posadzili na rynku jawor – symbol miasta. Cztery miesiące później obok jawora ustawiono pomnik drwala autorstwa, profesora ASP w Krakowie, Andrzeja Zwolaka. 9 listopada rynek oddano do użytku mieszkańcom miasta.


    W sierpniu 2014 roku ogłoszono konkurs na Najlepszą Przestrzeń Publiczną Województwa Śląskiego. Spośród 45 zgłoszonych projektów w głosowaniu internautów zwyciężył odnowiony rynek w Jaworznie. Obecnie rynek tętni życiem – jest miejscem rodzinnych spacerów, spotkań, koncertów i wielu innych imprez.

Bibliografia:

Rynek Od. Nowa : Na miarę XXI wieku. Jaworzno 2008.
Drwal już odpoczywa. „Extra” 2013, nr 26, s. 16.
Kuś S.: Fenomen w skali regionu. „Dziennik Zachodni” 2006, nr 181, dod. „Jaworzno” nr 21, s. 5.
Żak Z.: Z historią na Ty : Historia jaworznickiego rynku. „Co Tydzień” 2011, nr 9, s. 19.
Cieszyński B.: Historyczne serce miasta. „Extra” 2013, nr 38, s. 10.
Rynek [Informator]. Jaworzno [2008].
Jaworznicki rynek w konkursie. „Tydzień w Jaworznie” 2014, nr 17, s. 5.
Zielonka A.: Rynek gotowy. Podoba się? „Dziennik Zachodni” 2013, nr 266, dod. „Jaworzno” nr 46, s. 5.
Krawczyk G.: Miejsce wypoczynku. „Dziennik Zachodni” 2008, nr 98, dod. „Jaworzno” nr 17, s. 2.
Najlepsza przestrzeń publiczna w Jaworznie. „Tydzień w Jaworznie” 2014, nr 22, s. 1.
S.K.: Nowe oblicze Śródmieścia. „Co Tydzień” 2005, nr 42, s. 23.
Po remoncie rynek bez samochodów. „Extra” 2013, nr 33, s. 8-9.
Kopeć K.: Pomysł na stary nowy rynek. „Tydzień w Jaworznie” 2001, nr 31, s. 14.
Projekt Rynek Od. Nowa. „Co Tydzień” 2013, nr 17, s. 15-18.
Zielonka A.: Roboty drogowe na starówce. „Dziennik Zachodni” 2013, nr 21, dod. „Jaworzno” nr 4, s. 3.
Rynek Od.Nowa. „Co Tydzień” 2008, nr 25, s. 2.
Rynek Od. Nowa. „Co Tydzień” 2008, nr 26, s. 2.
Krawczyk G.: Rynek od nowa. „Dziennik Zachodni” 2008, nr 114, dod. „Jaworzno” nr 20, s. 4.
Sobierajski P.: Rynek Od.Nowa. „Dziennik Zachodni” 2008, nr 63, dod. „Jaworzno” nr 11, s. 8.
FM.: Rynek zachwycił tłumy. „Co Tydzień” 2013, nr 46, s. 1.
Rynek zwyciężył w głosowaniu. „Extra” 2014, nr 32, s. 3.
Wilczak A.: Rynek : Reaktywacja. „Tydzień w Jaworznie” 2010, nr 28, s. 6-7.
Leś-Rudnicka M.: Serce miasta : Rynek. „Extra” 2014, nr 11, s. 16.
Zielonka A.: To właśnie jaworznicki plac jest najlepszą przestrzenią publiczną. „Dziennik Zachodni” 2014, nr 206, dod. „Jaworzno” nr 36, s. 3.

Lokalizacja
rynek
Jaworzno
Jaworzno
Śląsk, Aglomeracja Górnośląska
w mieście, w centrum miasta
Informacje ogólne
: inne
Dostępność
: cały rok
Atrakcje
Trasy
Galerie

W pobliżu

Jaworzno
Celem Muzeum, od momentu jego powołania, stało się gromadzenie i eksponowanie przedmiotów kultury materialnej oraz dzieł sztuki mających bezpośredni związek z regionem jaworznickim i miastem.
Jaworzno
Parafia pod wezwaniem św. Wojciecha i św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Jaworznie posiada ponad siedemsetletnią historię. Pierwszy, drewniany kościołek postawiono w tym miejscu w pierwszej połowie XIV wieku. W XVI postawiono kamienny kościół nadając drugie wezwanie św. Katarzyny. Rozbudowywany kościółek dotrwał do 2 połowy XX w. ustępując miejsca dzisiejszej świątyni. Dolny kościół konsekrował w roku 1978 ks. kardynał Karol Wojtyła. W 1997 świątynię podniesiono do rangi kolegiaty.
zobacz więcej

Szlak Kulinarny Śląskie Smaki

Mysłowice
Są takie miejsca gdzie wchodzisz i od razu czujesz się jak w gościnie u przyjaciół.
Dąbrowa Górnicza
Restauracja Zagłębie Smaku znajduje się na pierwszym piętrze hotelu Holiday Inn w Dąbrowie Górniczej.
Katowice
Moodro restaurant to niepowtarzalny lokal w starej maszynowni należącej do Muzeum Śląskiego w Katowicach. Tradycje nasze... więcej>>
Tychy
W ciepłym i eleganckim wystroju oferujemy Państwu wyśmienitą kuchnię z tradycyjnymi i wyszukanymi potrawami, zawsze smac... więcej>>