Szczegóły atrakcji turystycznej

Kategoria: Dziedzictwo kulturowe
Cmentarz żydowski i synagoga w Wielowsi

W Wielowsi - niewielkiej miejscowości, położonej w połowie drogi pomiędzy Pyskowicami i Zawadzkiem – znajduje się najstarsza zachowana synagoga na terenie Górnego Śląska. Wymurowano ją już w drugiej połowie XVIII wieku. Nietypowy hełm na jej wieży nadawał wiosce egzotycznego charakteru do 1938 roku, kiedy to barbarzyńcy hitlerowscy nakazali rozbiórkę kopuły. Poza wsią odnajdziemy cmentarz tutejszych Żydów.

Historia Żydów w Wielowsi sięga drugiej połowy XVII wieku. Do tej niewielkiej śląskiej miejscowości przybyli wówczas starozakonni osadnicy. Przewodził im niejaki Jonatan Bloch. W 1687 roku we wsi żyło 28 Żydów. Wkrótce zbudowali tutaj skromną, drewnianą bożnicę oraz własny cmentarz. Pierwszą osobą pochowaną na tym cmentarzu była żona Jonatana – Beracha. Niestety jej macewa nie zachowała się. Do gminy judaistycznej w Wielowsi przynależeli Żydzi nawet z dość odległych Pyskowic i Toszka. Ciekawa jest historia powstania drugiej synagogi, murowanej, która zastąpiła drewnianą i przetrwała do czasów współczesnych. Z listów potomków Blocha wiemy, że w latach 60. XVIII stulecia emigranci z Wielowsi (przebywający m.in. w Londynie) postanowili ufundować okazalszą synagogę w rodzinnej miejscowości. Jak obiecali, tak zrobili – świątynia została oddana do użytku w 1771 roku. Czyni to ją najstarszą zachowaną na Górnym Śląsku. Synagoga była masywnym budynkiem z wieżą zwieńczoną hełmem w stylu mauretańskim. Jako jedna z nielicznych synagoga ocalała w czasie tzw. „kryształowej nocy” z 9 na 10 listopada 1938 roku. Przed zniszczeniem uratował budynek jej… nowy chrześcijański właściciel, Franz Bialek, który nabył go wcześniej od spodziewających się najgorszego Żydów. Zagroził potencjalnym sprawcom podaniem sprawy do sądu za zniszczenie mienia prywatnego. Skończyło się tylko na nakazie zlikwidowania kopuły. Dzięki temu budowla przetrwała, pełniąc przez lata funkcję magazynu. Dziś trudno się dopatrzeć w budowli przy ul. Gminnej cech charakterystycznych dla obiektu sakralnego. W środku zachowała się duża sala modlitw oraz przedsionek z babińcem. Od zewnątrz uwagę zwracają niewielkie okna z zarysem półokrągłego niegdyś wykończenia. Najcenniejszy zabytek z Wielowsi odnaleźć można w Muzeum Żydowskiego Instytutu Historycznego. To parochet z 1783 roku, czyli zasłona, oddzielająca miejsce święte świętych od pomieszczenia z wiernymi. Poza wsią warto odszukać XVII-wieczny cmentarz wyznawców religii mojżeszowej z Wielowsi, Toszka, Pyskowic, a nawet Gliwic i Tarnowskich Gór. Przetrwało tu ponad 200 macew. Wśród nich nagrobek Jonatana Blocha z 1722 roku. Ostatni pochówek odbył się w 1929. Wiele nagrobków posiada dobrze zachowaną, cenną ornamentykę. Na terenie cmentarza rośnie kilka pomnikowych drzew.

Lokalizacja
ulica Gminna 27
44-1897 Wielowieś
Wielowieś
Aglomeracja Górnośląska
na wsi
Informacje ogólne
: zabytkowe cmentarze
Ceny i udogodnienia
: Wstęp wolny
Dostępność
: cały rok
Atrakcje
Trasy
Galerie

Pliki dźwiękowe

1243
/Media/Default\.MainStorage/Poi/pgfd5ait.vit\1243.mp3

W pobliżu

Wielowieś
W leżącej w powiecie gliwickim Wielowsi pośród kilku innych zabytków warto zwrócić uwagę na rezydencję, która wzniesiona została pierwotnie dla hrabiego Verdugo w 1748 r. Od tego czasu obiekt był kilkakrotnie przebudowywany i rozbudowywany, wskutek czego znacznie różni się od XVIII-wiecznej postaci. Obecnie w pałacu znajdują się siedziby kilku instytucji, co sprawia, że (przynajmniej od frontu) znajduje się w stanie zadbanym. Wokół rezydencji rośnie ponad 3-hektarowy park.
Sieroty
Sieroty, w gminie Wielowieś, jedna z wsi powiatu gliwickiego, to interesujące miejsce, przez które przechodzi Szlak Architektury Drewnianej województwa śląskiego. Znajduje się tu zabytkowy kościół Wszystkich Świętych, stanowiący siedzibę parafii o bardzo długiej historii. Budowla ma o tyle ciekawą formę, iż jest to świątynią o oryginalnej konstrukcji drewniano-murowanej. Do cennych zabytków we wnętrzu należy przede wszystkim gotycka polichromia, dziś częściowo nieczytelna.
Wiśnicze
Kaplica pod wezwaniem Matki Bożej Bolesnej w Goju uważana jest powszechnie za jedną z najpiękniejszych polnych kaplic na Górnym Śląsku. Pierwsza taka budowla stanęła w Goju już w pierwszej połowie XVII wieku; obecna jest o sto lat późniejsza. Wielką czcią cieszy się obraz Matki Bożej Bolesnej, do którego od wieków pielgrzymują wierni z wielu okolicznych miejscowości. Według tradycji Goj miał być kiedyś miejscem kultu pogańskiego.
Świbie
Jednym z zabytków Świbia w gminie Wielowieś w powiecie gliwickim jest dwór pochodzący z przełomu XVIII i XIX w. Murowana budowla, stanowiąca pierwotnie obiekt parterowy, w wyniku kolejnych przebudów i dokładania kolejnych pięter uzyskała na początku XX stulecia obecny kształt rezydencji trójkondygnacyjnej. W historii dworu zmienił się także jego styl - z klasycyzmu na neogotyk. Obecnie budynek ten, zachowany w nienajlepszym stanie, stanowi własność prywatną i można obejrzeć go jedynie z zewnątrz.
Zacharzowice
Kościół pod wezwaniem św. Wawrzyńca w Zacharzowicach, jeden z elementów Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego, został zbudowany około 1570 roku i przetrwał – mimo wielu remontów - do dnia dzisiejszego w stanie niewiele różniącym się od pierwotnego. Drewniany budynek ma nieduże rozmiary, jest konstrukcji zrębowej, ze ścianami i dachem obitymi gontem. We wnętrzu zachowało się kilka zabytków barokowych z XVII i XVIII wieku. Elementy cennego, późnogotyckiego tryptyku ołtarzowego skradziono w 1997 roku.
Tworóg
Pałac w Tworogu, dużej miejscowości gminnej, położonej nad rzeką Stołą - wśród rozległych Lasów Lublinieckich - w obecnym kształcie pochodzi z drugiej połowy XVIII wieku i jest obiektem klasycystycznym. Wzniesiono go w czasach, kiedy panami Tworoga byli przedstawiciele rodu Collonów. Po nich rezydencję tę dziedziczyli Renardowie, a następnie książęta zu Hohenlohe Ingelfingen. Obecnie w pałacu urzędują władze gminne.
zobacz więcej

Szlak Kulinarny Śląskie Smaki

Zabrze
Szyb Maciej to zespół obiektów dawnej Kopalni Węgla Kamiennego „Concordia" położony w dzielnicy Zabrza – Maciejowie. Ara... więcej>>
Katowice
Restauracja Kuchnia Otwarta specjalizuje się w potrawach tradycyjnej kuchni polskiej, a wszystkie serwowane dania opiera... więcej>>
Ornontowice
Cukiernia z tradycjami sięgającymi początku lat 90.